تبلیغات
وبلاگ شخصی توفیق بیتوشی - روشِ تدریس انشاء

تازه ها : ظرفیت شعر ایرانی جهانی نیست . . .
نویسنده :توفیق بیتوشی
تاریخ:دوشنبه 29 خرداد 1391-08:29 ق.ظ

روشِ تدریس انشاء

روش تدریس آیین نگارش

غلامرضا ارژنگ

آموزش زبان مادری وتسلط در آن یکی از هدف های اصلی و اساسی آموزش وپرورش در تمام دوره های تحصیلی ودرتمام رشته هاست که مانند تمام درس ها از ساده ترین گونه ی آن شروع وبه تدریج پیچیده تر وگسترده تر می شود.

یکی از مهارت های اساسی زبان آموزی، که هیچ کس از آن بی نیاز نیست، تسطل یافتن در درست اندیشیدن ودرست بیان کردن است.

در این مقاله نویسنده ضمن برشمردن هدف های نگارش در دوره ی تحصیلی معایب تدریس انشا را در دوره های گذشته چنین برشمرده است: بی علاقگی معلم، نا آگاهی وی از هدف های درس، آَشنا نشدن دانش آموزان به مقدمات نگارش در کلاس های پایین تر انتخاب موضوع نامناسب، شلوغی کلاس ها، نحوه ی غلظ ارزشیابی انشا.

با توجه به اینکه نویسنده خود از مولفان اولین کتاب های آیین نگارش دبیرستان (1355) است؛ معرفی ویژگی های کتاب ها، بخش دیگر مقاله می باشد که در آن به روش کار با دانش آموزان نیز اشاره شده است.

نکته ها

1. باید دانش آموزان را به خوبی با هدف های برنامه آشنا کرد، مخصوصا بدانند هدف از این درس آماده شدن آن ها برای رفع نیاز های زندگی است.

2. علاقه ی دانش آموزان را، با توجه دادن آن ها به ویژگی این درس در پرورش فکری وپیشرفت آینده ی آنان، برانگیخت.

3. روش تدریس باید با توجه به ذوق واستعداد متنوع دانش آموزان انتخاب شود.

4.برنامه درسی در این درس نیز باید با رعایت اصل(( از ساده به دشوار)) تهیه شود.

5. ((طرح درس)) از لوازم حتمی موفقیت در آموزش این درس است.

6_ موضوعات به گونه ای انتخاب شوند که با تجارب، مطالعات و امکانات ذهنی دانش آموزان هماهنگی داشته باشند و حتی المقدور روشن وبدن ابهام باشند.

7_ سوالات انشایی با همکاری خود دانش آموزان تهیه شوند تا با توانایی، انگیزه وخواست های آنان متناسب باشند.

8_ باید در پرورش سجایایی اخلاقی مانند حقیقت جویی، صداقت وصراحت لهجه وشجاعت بیان کوشید وآن ها را به پرهیز از لجاج وپرخاش جویی و خشم وحفظ خونسردی ورعایت آزادی عقیده ی دیگران وتحمل شنیدن عقاید مخالف عادت داد.

9_ آموزش روش انتقاد به دانش آموزان در این درس بسیار مهم وکاربردی است.

1_ از توجه کردن بیش از حد به دانش آموزانی که توانایی و استعداد در نوشتن دارند خودداری شود ودانش آموزان ضعیف را که احتیاج به کمک بیش تری دارند، به شرکت در فعالیت های کلاسی وادار کرد.

11_ هر چند بیش از چند نفر در هر زنگ نمی توانند انشای خود را بخوانند، اما باید در کنترل این که تمام دانش آموزان نوشته اند؛ جدی بود. نحوه ی گزینش دانش آموزان جهت خواندن انشا نیز بهتر است به صورتی باشد که کسی نداند در جلسه ی بعد انشا خواهد خواند یا خیر.

12_ تکیه برخواندن صحیح و اصولی هنگام خواندن انشا، از نکاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.

13_ در تصحیح انشا نباید طوری رفتار کرد که کثرت ایرادها باعث دلسردی ویاس دانش آموزشود. برای این منظور بهتر است ابتدا به طرح کلی نوشته توجه کرد، پس از این که ایرادات کلی تا حدودی برطرف شد، نکات جزئی، دستوری و شیوه ی بیان مورد توجه قرارگیرد.

14_ باید دانش آموز را به مطالعه نثر امروزی تشویق و آن ها را در انتخاب نمونه های خوب یاری کرد.

15_ باید دانش آموزان را به مطالعه وتشکیل جلسات سخنرانی وبحث ومناظره وتهیه روزنامه دیواری تشویق کرد.

16_ رعایت صداقت وصمیمت و احساس آزادی کامل در بیان، سادگی و بی پیرایگی سخن ورعایت تناسب بین اجزای داخلی انشا از مواردی است که باید دانش آموزان را به آن عادت داد.

17_ تعیین دفتری مخصوص انشا برای پاک نویس انشای تصحیح شده با رعایت اصول و قواعد نگارش، ازجمله کارهایی است که معلم می تواند انجام دهد. البته با جمع آوری وبررسی ماهیانه این دفاتر، کارجدی تر ونتیجه ی آن رضایت بخش تر خواهد بود.

18_ تعیین تکلیفی سالانه با توجه به ذوق واستعداد هر دانش آموز نتایج قابل توجهی خواهد داشت. خصوصا آن که نمره ی آن به نحوی در نمره امتحان منظور گردد. این تکلیف می تواند خلاصه کردن یک کتاب، نقد یک فیلم، یک کار تحقیقی وارائه ی سخنرانی جامع و....باشد . البته در صورت لزوم این کارها می توانند به صورت گروهی نیز انجام شوند.

19_ تعیین انشای ماهیانه با این خصوصیت که نمره ی آن در امتحان تاثیر خواهد داشت. هم چنین آشنایی دانش آموزان با روش تصحیح ونیز تشویق دانش آموزان به بیش تر نوشتن، نتایج مثبتی خواهد داشت.

20_ تعیین ملاک ومعیارهای مشخص ارزشیابی، از احساس تبعیض و بی عدالتی در دانش آموزان جلوگیری می کند.

21_ با توجه دادن دانش آموزان به هدف اصلی انشا باید آنان را از توجه بیش از حد به نمره و مقایسه ی نمره ها منصرف ساخت.

الگویی برای تدریس انشا به منظور پرورش تفکر خلاق

جعفر اسماعیل سرخ

ساعت انشا زمینه فرصت مناسب است تا دانش آموزان بتوانند با هدایت وراهنمایی معلم خود مجال بهتری برای انعکاس افکار، تجربیات، معلومات، نیازها،انگیزه ها وادراکات پیدا کنند ودرنهایت به خلاقیت، ابتکار ونوآوری دست یابند واین امر تنها از طریق رشد تفکر خلاق میسر می شود.

هدف اصلی مقاله بیان اهمیت تفکر خلاق است. برپایه ی تعریف نویسنده، تفکر خلاق عبارت است از: دخل وتصرف در صورت های ذهنی خود( یعنی آنچه قبلا درک کرده ایم) وبه وجود آوردن تصاویر بدیع وپدیده ها ی نو. با این توضیح، نویسنده معتقد است پس از طرح موضوع، سوال ها در ارتباط با موضوع طرح شود وبه ترتیب از کلی به جزئی؛ آنگاه فرایند نوشتن انشا آغاز شود. به این ترتیب به مرور شاهد تغییر ساختار فکر از قالبی(همگرا) به پویا(واگرا) خواهیم بود.

1_ آموزش فراگیران در زمینه ی تفکر درباره ی موضوع، درک وفهم آن و سپس تحلیل وجمع آوری اطلاعات درباره ی آن.

2_ آموزش فراگیران در زمینه ی طرح ریزی انشا ومشخص کردن رئوس مطالب.

3_ نوشتن پاسخ پرسش هایی که در رابطه با متن درس مطرح شده است وتمرین جمله سازی.

4_ نوشتن چند پاسخ متنوع برای یک سوال وبه کارگیری اصطلاحات وعبارات نو در جمله ها.

5_ تعبیروتحلیل قطعات خوانده شده یا برگرداندن نظم به نثر.

6_ خلاصه کردن داستان وشرح مناظر، حوادث و وقایعی که دیده یا شنیده اید.

7_ نامه نگاری یا نوشتن گزارش به صورت مستقل یا شرکت در فعالیت روزنامه دیواری مدارس.

بی بهانه از انشا گفتن

زیبا اشراقی

نوشتن که در دوره ی دبستان شروع می شود، باید در دروه های راهنمایی ومتوسطه پی گیری شود تا آموزش به صورت عمیق تر و وسیع تر ادامه یابد. اما در نظام آموزشی فعلی برای درس انشا عملا چنین اتفاقی نمی افتد.

نوشتن یعنی به کار بستن آنچه آموخته ایم و گام برداشتن به سوی کسب تجربه ها و اندیشه های تازه وخلق دنیاهای جدید. با این نگاه اگر انشاهای بچه ها دسته بندی شوند اطلاعات ناب قابل توجهی به ما می دهند که امکان برنامه ریزی وپرداخت تئوری های جدید را فراهم می آورد.

نوشته های صادقانه وصمیمی بچه ها به معلمان، اولیا وبرنامه ریزان کمک می کند تا دریابیم چگونه با آن ها رفتار کنیم، آرمان ها و آرزوهایشان را بشناسیم ومشکلاتشان را حل کنیم. به یاد داشته باشیم که بچه ها همراه با توصیف مسائل مختلف شخصی واجتماعی وفکری خود، ناخواسته  در راه حل مشکلات وساختن جهانی زیباتر ویاده ال تر گام برمی دارند.

در ایران کم تر شاهد کارهایی هستیم که منعکس کننده آثار دانش آموزان باشد. شاید ترجمه ی کتاب ((در آفریقا همیشه مراد است)) نمونه ی خوبی باشد تا به آثار دانش آموزان بیشت تر توجه شود وآثار آنان در مجموعه های مستقل به چاپ برسد.

مشکل انشا

دکتر رضا انزابی نژاد

اگر در آموزش دانش آموزان وپرورش قوای ذهنی آنان، همه ی درس ها را در یک کفه ی ترازو بگذارید وتنها((انشا)) را در کفه ی دیگر، به اعتقاد نویسنده، هنوز هم کفه ی انشا سنگین تر است.

دشواری وانشا وآموزش نگارش از آنجا شروع می شود که آموزگار یا دبیر نمی داند کار را از کجا وچگونه شروع می کند. سوال نویسنده این است که کدام معلم جغرافی در اولین جلسه از دانش آموزان می پرسد که محصولات آلمان چیست؟ ویا کدام معلم تاریخ علل انقلاب صنعتی انگلستان را سوال کند وکدام معلم فیزیک اقسام آهنربا را می پرسد؟ پس چگونه معلم انشا مجاز است در اولین جلسه بخواهد که جلسه ی آینده درباره ی ..... بنویسند. در حالی که انشا را هم باید مثل سایر دروس تدریس کرد و(( اندیشیدن)) را یاد داد. برای این منظور:

1_ در چند جلسه ی اول، هر ساعت یک قطعه ی خوب (نوشته ای دارای اندیشه ومحتوای خوب با بیان زیبا ودرست) در کلاس خوانده شود. پس از آن ها از بچه ها خواست تا آن جا که می توانند، عین مقاله را بازنویسی کنند. حاصل این کار چنین است:

الف) دانش آموزان برای بازنویسی ناگریز است خوب گوش کند.

ب) برای این که نوشته اش نزدیک به اصل باشد، مطلب را به خاطر خواهد سپرد و بدین سان حافظه اش هم تقویت می شود.

ج) با این روش دانش آموز چگونه اندیشدن، اندیشدن درست ونیز نوشتن زیبا و صحیح را یاد می گیرد.

2_  پس از چندی از دانش آموزان بخواهیم در مورد قطعات داده شده اظهار نظر کنند و استنباط خود را بنویسند. این آغاز فعالیت ذهنی دانش آموز برای نوشتن انشا وآفرینش مطلب است.

3_ از این به بعد می توان قطعاتی از متون کلاسیک مانند: گلستان، تاریخ بیهقی، کلیله ودمنه و.... انتخاب کرد تا دانش آموزان آن را به نثر امروزی بنویسند.

4_ نوشتن نامه ی دوستانه و خانوادگی و رسمی و اداری به وسیله ی دانش آموزان بسیار ضروری می نماید. البته در صورتی که در نوشته های دانش آموزان نمونه ی مناسبی  پیدا نشد، بهتر است معلم نمونه ای بنویسد و برای دانش آموزان بخواند.

5_ در هرجلسه از هر دانش آموز بخواهیم علاوه بر انشا، نوشته ای نیز از کتاب، مجله و یا نشریه ای با ذکر نام ماخذ و نویسنده ومترجم و..... عینا در دفتر خود بنویسد. حداقل فایده ی این کار آن است که دانش آموزی که توانایی زیادی برای نوشتن زیادی ندارد؛ با خواندن این قبیل نمونه ها در کلاس، امیدوار شده واحساس می کند می تواند مطلبی را به دیگران یاد دهد.

6_ به گفتار وسخن گفتن هم به اندازه ی نوشتن نوجه شود. به این منظور می توان هر بار برای یک نفر موضوعی تعیین کرد تا جلسه ی آینده به صورت سخنرانی، درباره ی آن مطالبی بیان کند.

7_ برای خوب نوشتن، خوب خواندن و زیاد خواندن لازم است وبرای رسیدن به این مطلوب، در دل دانش آموزان به هر حیله رهی باید جست.

8_ در تعیین موضوع انشا، باید دقت بسیار شود، زیرا موضوع های ثابت برای هر کلاس کار آمد نیست. اگر هر درسی ابعادی دارد وطول وعرض وآغاز وانجامی، چون انشا درسی است ذوقی، با پیش بینی هر موضوع محدود ومعین، یقینا ذوق واندیشه ی مامحدود وگسترده را محدود ودربسته داشته ایم.

ارائه ی روش های کاربردی برای بهبود کیفیت

آموزش انشا و آیین نگارش

طاهره ایزدی

بزرگترین مشکل تدریس انشا، نبود معلمان علاقمند، آگاه؛ دلسوز، متخصص، اهل مطالعه و تحقیق وماهر در تدریس است.  به دلیل وجود همین مسائل است که کلاس های انشا جاذبه ی لازم را ندارد. از این فاجعه آمیزتر این که در دبیرستان، برخی همکاران تدریس انشا ا کسرشان خود می دانند واز این رو زمان را صرف جبران عقب ماندگی های فارسی ودستور زبان می کنند. آیا کار علتی غیر از ناتوانی در تدریس انشا دارد؟

در حالی که معلم انشا باید مانند استاد هنرهای دیگر چون خط ونقاشی از هنرکافی برخوردار باشد وبتواند استعدادهای دانش آموزان را دریابد ونیروی درونی آنان را شکوفا سازد ، آیا دیده اید که معلم نقاشی یا خط یا موسیقی بدون آن که در این هنرها سر رشته داشته باشد بتواند آن ها را تدریس کند؟ آیا اجازه ی تدریس پیدا می کند؟ پس چرا در مورد انشا که خود، نوع عالی هنرنمایی فرد است، این سهل انگاری می شود؟

آنچه می تواند وضعیت انشا را از این بحران بیرون آورد عبارت است از:

_ تاکید برنزدیکی زبان گفتار ونوشتار با استقبال از نوشته های ساده و روان.

_ تعیین موضوعاتی در حد فهم وتوانایی دانش آموزان که خود موجب جلوگیری از نوشتن انشا به وسیله ی والدین دانش آموزان می شود.

_ آموزش روش های ((چگونه نوشتن)) به جای اختصاص تمام وقت به خواند انشا.

_ توجه به پرورش تخیل دانش آموزان از طریق موضوعات مناسب.

_ سپردن آموزش این درس به دبیران باسابقه و اهل قلم؛ کسانی که حداقل هر دوماه مقاله ای می نویسند و یا خود صاحب کتاب هستند. با توجه به کمبود چنین نیروهایی، می توان از افراد شایسته ی خارج از حوزه ی آموزشی استفاده کرد.

کارگاه های نوشتن به جای انشا

محمد ایوبی

این مقاله گزارش تجربه ی اداره کلاس انشا به صورت کارگاهی، در مدرسه ی راهنمایی علامه حلی تهران می باشد که نویسنده کوشیده محاسن و معایب اداره ی کلاس را، با این شیوه بیان کند.

طرح کلی کارگاه های نوشتن به این صورت بوده است که کلاس، به کارگاه های شعر، داستان نویسی، مقاله نویسی و روزنامه نگاری تقسیم شده است ودانش آموزان براساس علاقه در یکی از کلاس ها شرکت می کرده اند.

هر کارگاه معلمی مجزا داشته است. در تمام کارگاه ها ابتدا درباره ی درست نوشتن، عاطفه، احساس مسئولیت در قبال نوشته وزیبایی کلام صحبت شده، سپس باتوجه به موضوع کارگاه کار تخصصی شروع شده است. البته نویسنده طرح جامعی برای کارهای عمیق تخصصی ارائه داده اند که اجرای آن تا پایان دبیرستان را در برمی گیرد.

(منبع: انشاء و نویسندگی)






Check PageRank